The heat is on in Saigon

Momenteel speelt de musical ‘Miss Saigon’ in het Beatrix Theater te Utrecht. Doorgaans zijn musicals zang- en dansspektakels, maar bij deze voorstelling speelt het achtergrondverhaal een grote rol. De perikelen rondom de Vietnamoorlog zijn het uitgangspunt geweest voor dit intense en politiek getinte verhaal.

Klassiek liefdesverhaal
De musical begint met een klassiek liefdesverhaal die vergelijkbaar is met de verboden liefdes in vertellingen zoals ‘Romeo en Julia’ , ‘Tristan en Isolde’, ‘West Side Story’ en de opera ‘Madama Butterfly’, waar de musical losjes op gebaseerd is. Hoofdpersoon Chris is een Amerikaanse soldaat die verliefd wordt op Kim, een Vietnamese die onder dwang als prostituee werkt. Ze trouwen onmiddellijk en hij doet de belofte haar mee te nemen naar de V.S. Door de chaos van de oorlog lukt het hen echter niet om samen te vertrekken. Chris ontsnapt aan het geweld, Kim blijft alleen achter.

Politieke kwestie
In de tweede helft slaat de musical een compleet andere weg in. Inmiddels is drie jaar verstreken. Het verhaal gaat verder wanneer Chris in de V.S. woont en getrouwd is met een Amerikaanse vrouw. In Vietnam is Kim nog altijd op zoek naar haar geliefde. Niet eens zozeer vanwege de kortstondige liefdesverhouding, maar vooral vanwege het bestaan van hun driejarige bastaardzoon. Een onderwerp dat nogal wat Amerikanen heeft bezig gehouden in de jaren zeventig en tachtig. Het liefdesverhaal maakt plaats voor een politiek kwestie: het bestaan van ‘Bui Doi’. Deze denigrerende benaming betekent letterlijk ‘het vuil van de straat’ en verwijst naar de vele bastaardkinderen in Vietnam die vaak gedwongen op straat leefden. De term is ontstaan door de talloze kinderen die zijn geboren uit Amerikaanse soldaten en Vietnamese moeders. Deze politieke kwestie zorgt ervoor dat de musical maatschappelijk zeer relevant is. Dat was zeker het geval in het jaar 1989, toen de musical voor het eerst verscheen.

Vietnamoorlog
De omstreden Vietnamoorlog is nog altijd een zeer gevoelig onderwerp voor Amerikanen. Deze oorlog brak in 1957 uit tussen het noorden en het zuiden van Vietnam. In het Zuid-Vietnam was de communistische guerrillabeweging Vietcong actief, die gesteund werd door het eveneens communistische Noord-Vietnam. De V.S. besloten steun te verlenen aan het Zuid-Vietnamese bewind en stuurde troepen om te vechten tegen het communisme. Wat een strijd van een aantal maanden zou zijn, liep uit op een jarenlange oorlog: vredesakkoorden werden pas in 1975 gesloten.

Kritiek op de oorlog
Er is veel kritiek geweest op de redenen van de V.S. om Vietnam binnen te vallen. De oorlog duurde veel langer dan aanvankelijk werd ingeschat. Een misvatting die leidde tot de onnodige dood van vele Amerikanen én Vietnamezen. De door Amerikaanse soldaten gebruikte chemische middelen heeft deze kritiek verder aangewakkerd: vooral het gebruik van napalm in brandbommen leverde veel protest op. Deze bommen hadden verminkingen en de dood van vele onschuldige Vietnamezen tot gevolg. Daar bovenop komt het schandaal van de tienduizenden Bui Doi kinderen die tijdens deze oorlog werden verwekt en vervolgens werden achtergelaten. Exacte cijfers zijn moeilijk te achterhalen, maar er zijn naar schatting dertig tot veertig duizenden kinderen verwekt in de laatste jaren van de Vietnamoorlog.

Bui Doi
De bastaardkinderen die voortkwamen uit huwelijken, relaties, avontuurtjes en zelfs verkrachtingen, werden zwaar gediscrimineerd door de communisten in hun thuisland. In de laatste dagen van de Vietnamoorlog hebben de Amerikanen al een poging gedaan om de kinderen te evacueren. Deze operatie kreeg de bijna lachwekkende naam ‘Operation Babylift’. In de jaren tachtig deed de Amerikaanse regering wederom een aantal pogingen om zo veel mogelijk in de steek gelaten kinderen te redden. In 1987 werd de ‘American Homecoming Act’ als wet opgetekend. Twee jaar later werd de wet ingevoerd en konden de bastaardkinderen samen met familieleden naar de V.S. worden gehaald.

Musical als reactie
Niet geheel toevallig verscheen in 1989 de musical Miss Saigon in de theaters. In Brítse theaters wel te verstaan. Na de première van de musical op West End in Londen kwam er al snel kritiek van Amerikaanse bezoekers: de openingsscène zorgde voor veel ophef door de brute wijze waarop de soldaten met de Vietnamese vrouwen omgingen.

De show werd aangepast en het beeld van de Amerikaanse soldaat werd hiermee “in ere hersteld”. De gecensureerde en intussen meer ingetogen versie was daarmee ook geschikt voor het grote Amerikaanse publiek. Dit voorbeeld toont de gevoeligheid rondom de Vietnamoorlog: ondanks alle kritiek mocht het beeld van “onze mannen” niet bezoedeld worden.

Het duurde twee jaar voordat de voorstelling voor het eerst in de V.S. verscheen. Ondanks de controverse rondom de Vietnamoorlog was de musical direct een hit. Inmiddels draait de musical niet meer op het New Yorks Broadway, maar met meer dan 4000 voorstellingen kan het een groot succes genoemd worden.

Uit dit alles blijkt dat Miss Saigon een bewogen geschiedenis heeft. Als bezoeker van de musical word je slechts voor een deel hiermee geconfronteerd, want soldaat Chris is de ideale ‘G.I.’: een Amerikaan die vecht voor zijn vaderland en zich daarin ook nog hoffelijk gedraagt tegenover vrouwen. De heftige geschiedenis van de Vietnamoorlog en de politieke kwestie rondom de Bui Doi is iets wat je in je achterhoofd kan houden bij een bezoek aan de voorstelling, want het maakt het verhaal een stuk interessanter. Maar ook voor de bezoeker die vooral op zoek is naar een leuke avond uit is Miss Saigon zeker de moeite waard.