Als student van de bacheloropleiding Communicatie- en Informatiewetenschappen aan de Universiteit Utrecht heb je een breed palet aan contextvakken tot je beschikking – ik spreek uit ervaring. Zo kun je je het ene moment nog krampachtig proberen te herinneren wie van zijn vele scharrels de Olympische oppergod Zeus ook alweer bezwangerde in de gedaante van een gouden regen (Who’s Who in de Klassieke Mythologie), en ben je even later druk bezig je eigen radio-item te monteren over hoe het rookverbod studenten raakt (Campusradio). Zo was het bij een van deze contextvakken (Filosofie van Media en Communicatie) dat er een stuk geschreven diende te worden over de grotallegorie van de filosoof Plato, en hoe deze heden ten dage terug te vinden is in de populaire cultuur.
Ik ging met goede moed aan de slag met het gegeven onderwerp, en besloot te beginnen met een korte biografie van de filosoof in kwestie. Omdat me al vanaf de middelbare school herhaaldelijk was ingeprent dat het een definitieve nogo is om on-line encyclopedie Wikipedia te gebruiken, ging ik op zoek naar andere bronnen. Boeken werden besteld, artikelen gedownload en wél wetenschappelijk verantwoorde sites geraadpleegd. Na enkele uren stug doorwerken had ik een prachtige beknopte biografie van Plato samengesteld, gebruik makend van een zinnetje hier, een leuke boekverwijzing daar, en een fraaie quote om het geheel af te maken. Om vervolgens tot de ontdekking te komen dat ik een vrijwel exacte kopie van het inleidende en biografische gedeelte van de Wikipedia-pagina over Plato had geconstrueerd.
De betrouwbaarheid van informatie
Met die paper is het uiteindelijk nog wel goed gekomen (een bescheiden acht), maar bij de heersende Wikipedia-censuur zet ik nog steeds mijn vraagtekens. In de meeste gevallen is het namelijk zo dat de informatie op Wikipedia correct is, én dat dit recent geverifieerd is. Welhaast organisch is de methode van correctie tegenwoordig, waarbij foutieve wijzigingen doorgaans binnen het uur gesignaleerd en gecorrigeerd worden. Toegegeven: bij de minder high profile-artikelen (denk aan het Nederlandse artikel over Czapielsk, een plaats in het Poolse district Gdański, woiwodschap Pommeren) kan dit oplopen naar enkele dagen, maar dan nog. Zelfs Michael Scott, de niet al te snuggere regionale manager van papierfabriek Dunder Miflin (een fictief personage uit de populaire Amerikaanse comedyserie The Office US) ziet dit in, en verwoordt het als volgt:
“Wikipedia is the best thing ever. Anyone in the world can write anything they want about any subject, so you know you’re getting the best possible information.”
Uiteraard is bovenstaande quote een tikkeltje sarcastisch van aard, maar hij geeft wel goed weer wat de angst van de academische wereld is over Wikipedia. Informatie zou onbetrouwbaar zijn, opgesteld door mensen die geen kennis van zaken hebben. Maar zoals zojuist vermeld: foutieve wijzigingen worden vrijwel altijd binnen een uur gecorrigeerd, door mensen die wel weten waar ze het over hebben. Je ziet vaak dat degenen die deze correcties uitvoeren de oorspronkelijke schrijvers van het artikel zijn (of mensen die er een grote bijdrage aan hebben geleverd), die het artikel zodoende zien als iets waar ze verantwoordelijk voor zijn, en iets wat ze niet graag verkwanseld zien door toevoegingen van onjuiste of irrelevante informatie.
Wat de huidige censuur op Wikipedia misschien nog wel krommer maakt, is het feit dat je vrijwel nooit klachten krijgt over het gebruik van zo’n beetje alle andere websites op het wereldwijde web als wetenschappelijke bronnen. Blijkbaar is het kwalijker te verwijzen naar een pagina die is samengesteld, gecorrigeerd en bijgehouden door duizenden mensen – leken én experts – dan naar de mening van Dilbert_27 op http://www.pizza-paarden-en-plato-fans.tk/.
Verantwoorde bron
Het is interessant om te zien dat Wikipedia zelf zich niks aan lijkt te trekken van de heersende censuur, en het de gebruikers zelfs zo makkelijk mogelijk maakt te verwijzen naar bepaalde artikelen. Middels de link ‘Deze pagina citeren’ komt een Wikipedia-bezoeker terecht op een pagina die een prachtige lijst biedt van de bibliografische gegevens van de pagina in kwestie. En dat niet alleen: Wikipedia biedt op deze citeerpagina’s maar liefst zeven verschillende citatiestijlen voor de bibliografie. En nog een stapje verder: Wikipedia wijdt zelfs een speciale pagina aan advies over het correcte gebruik van verwijzingen naar Wikipedia-artikelen, ingeleid door de woorden:
‘Er komen vaak vragen binnen van bijvoorbeeld leerlingen, die zich afvragen hoe ze een citaat naar een Wikipedia-artikel moeten aanbrengen in een document (bijvoorbeeld een werkstuk). Normaliter worden gevraagd: een auteur, titel, plaats en jaar [...]’
Kortom, Wikipedia zelf lijkt zich al volledig te hebben ingesteld op de rol van wetenschappelijke verantwoorde informatiebron. Het is dan ook mijn hoop dat het niet lang meer duurt voordat de academische wereld deze potentie ook in gaat zien. Klakkeloos informatie overnemen is hierbij absoluut niet hetgeen ik probeer te promoten, maar wel een meer kritische blik van zowel docenten als studenten naar de mogelijkheden van Wikipedia. Liever met vallen en opstaan een goede ‘omgangsregeling’ met Wikipedia opbouwen, dan een onzinnige censuur voortzetten.
Jorik studeerde Nieuwe Media & Digitale Cultuur aan de Universiteit Utrecht. Werkt tegenwoordig als webredacteur bij Presenter. Leest veel en loopt hard. Gelooft oprecht dat Android beter is dan iPhone. Speelt graag avontuurlijke games op zijn PS3.
Ons werd altijd verteld om gewoon de bronnen van de Wikipedia pagina te gebruiken
Volgens mij komt het daar in de praktijk ook vaak op neer inderdaad. Maar als je er over nadenkt is dat toch eigenlijk bijzonder omslachtig? Bovendien ben je dan aan het verwijzen naar een bron die je (hoogstwaarschijnlijk) niet zelf gelezen/gezien hebt, en dat vind ik persoonlijk een heel stuk kwalijker dan direct naar Wikipedia verwijzen.
Ik had daar specifiek overigens nog een alinea aan gewijd in het artikel, die ik uiteindelijk achterwege heb gelaten omdat het een beetje afdwaalt van het hoofdpunt van het stuk (en een tikkeltje langdradig is
). Voor de liefhebbers alsnog:
“Het angstvallig vermijden van verwijzen naar Wikipedia-pagina’s resulteert zich in een fenomeen dat me doet denken aan mijn eindexamen Wiskunde B1. Met het risico de aandacht van de alfa-lezer hier te verliezen, zal ik dit kort even toelichten. Bij dit examen werd je geacht wiskundige vraagstukken algebraïsch op te lossen. Dat houdt in dat je moet uitgaan van de vraag, en middels vele complexe formules naar het antwoord toe moet werken. Tegenhanger hiervan is het grafisch berekenen, waarbij je het vraagstuk in kwestie simpelweg in je grafische rekenmachine invoerde, die vervolgens een prachtig correct antwoord uitspuugde. Hierbij miste je echter de tussenliggende formules, die doorgaans de meeste punten waard waren in de beoordeling. Mijn slimme doch luie eindexamenklas was er echter vrij snel achter dat het een heel stuk eenvoudiger is om van het antwoord terug te werken naar de vraag, dan andersom. Lang verhaal kort: als er iets algebraïsch berekend diende te worden, ging het merendeel van de deelnemers voor de grafische aanpak, en werkten ze daarvan terug, de maximale hoeveelheid punten veilig stellend. En wat heeft dit nu met het vermijden van verwijzen naar Wikipedia-pagina’s te maken? Simpel: bij elk artikel op Wikipedia is onderaan de pagina een fraai literatuurlijstje opgenomen. En wat doen mijn slimme doch luie medestudenten? Die kopiëren alsnog de Wikipedia-pagina (uiteraard wel even in eigen woorden gegoten) en verwijzen vervolgens zelf ook naar de literatuur van die pagina – zonder deze ooit onder ogen gehad te hebben. Terugwerkend van het antwoord naar de vraag dus, als het ware.”
Ik denk dat het ook deels afhangt van de materie. Voor mijn studie moet ik vaak een heel specifiek technisch/biologisch iets begrijpen/uitleggen. Als het voor mezelf is, dan is de uitleg op wikipedia of iets dergelijks vaak wel genoeg. Moet het voor een report/paper, dan moet je toch al gauw met referenties komen en dan zijn de bronnen op wikipedia vaak wel goed. Maar toch lees ik dan de (relevante delen van de) geciteerde bronnen toch nog even door, het kan altijd zijn dat degene die het op wikipedia heeft gezet dingen anders of verkeerde geïnterpreteerd heeft. En vaak zijn mijn docenten zo goed op de hoogte dat ik me dat soort foutjes niet kan permitteren.
Biografieën van bekende personen of artikels over algemeen bekende technieken (IVF, MRI, etc) mogen wij dan wel weer zonder pardon van wikipedia trekken, maar vaak zijn daar al betere bronnen voor beschikbaar.
Kan niet anders dan het er mee eens zijn! Wij studenten mogen niet verwijzen naar Wikipedia, ik heb in mijn tweede jaar CIW echter een vak gehad, Tekstontwerp en Begrijpelijkheid 1, waarvoor een meerkeuzetoets werd gegeven. In deze meerkeuzetoets vielen de cijfers heel laag uit door een soort van gokpercentage correctie, als we het niet begrepen moesten we maar even op Wikipedia kijk van de docent… OMGROFLOL
Het trekt inderdaad vaak erg scheef. Ik werd er op Facebook overigens terecht op gewezen dat je Wikipedia inderdaad niet kunt gebruiken als wetenschappelijke citatie, omdat het een naslagwerk is. Maar mijn frustratie komt vooral voort uit het feit dat er bij opleidingen vaak zo’n hard verbod op Wikipedia ligt, zelfs als je er specifiek naar verwijst als juist zijnde een naslagwerk. Als ik een kort biografietje over Plato opneem in een paper, vind ik dat ik daarvoor prima Wikipedia als bron kan gebruiken. Dus niet als citatie, maar als verwijzing naar waar ik bepaalde feitjes vandaan heb.
Volledig eens natuurlijk, het zou het schrijven van een theoretisch kader een stuk gemakkelijker maken. Mijn enige vraag is echter waar je de bewering vandaan haalt dat foutieve correcties binnen een uur worden gewijzigd door mensen die wel weten waar zij het over hebben?
Je kunt bij Wikipedia ook kijken in de wijzigingshistorie. Vooral bij populaire artikelen over actuele onderwerpen worden er vaak minutieus kleine wijzigingen doorgevoerd. Vaak worden deze gedaan door een klein groepje van dezelfde mensen. Het blijft natuurlijk een aanname om te zeggen dat dit de experts zijn, maar de praktijk wijst uit dat het vaak wel de mensen zijn die weten waar ze het over (doorgaans ook de oorspronkelijke auteur van het artikel).
De proef op de som: probeer maar eens een foutieve wijziging door te voeren bij de Engelse pagina over de relativiteitstheorie (http://en.wikipedia.org/wiki/Relativity_theory) – om het maar even wetenschappelijk te houden
Kijken hoe lang het duurt voordat hij wordt teruggedraaid.
Ik heb liever dat je foutieve informatie over Lost ofzo op wikipedia zet… :p