Nederlandse politico’s konden op een verknipte manier genieten van iets dat zelden voorkomt in ons politieke systeem: de filibuster. Oppositiepartijen als de SP en de PVV vroegen in het kader van debatten over het eigen risico in de zorg en het verhogen van de AOW-leeftijd extreme lengtes van spreektijd aan. Zij hoopten hiermee te voorkomen dat de wetten voor de verkiezingen van twaalf september aanstaande door de Kamer zouden worden geloodst door de Kunduz-coalitie. Het leverde interessante, maar eigenlijk vooral slaapverwekkende beelden op.
Maar voordat we dieper induiken op onze Nederlandse filibusters, doen we eerst even een stapje terug en kijken we naar de geschiedenis: wat is een filibuster? Ik zou hier kunnen volstaan met een verwijzing naar de 17e aflevering van het tweede seizoen van televisieserie The West Wing, maar voor wie The West Wing niet in zijn DVD-collectie heeft: bij een filibuster blijft een politicus zo lang aan het woord dat het te laat wordt om de stemming over een wet nog doorgang te laten vinden. Denk hierbij aan het volpraten van de laatste dag voordat het parlement op vakantie gaat of de tijd volpraten tot een wet of verdrag automatisch verlengd wordt voor een bepaalde periode.
In de Amerikaanse Senaat loopt het gebruik van de filibuster de laatste jaren ernstig uit de klauwen. Tegenwoordig is zelfs dreigen met een filibuster genoeg om het indienen van een wetsvoorstel tegen te houden. In de Amerikaanse politiek kan een filibuster gebroken worden door drie vijfde van de stemmen, oftewel 60 stemmen in de Senaat. Dit betekent dat je voor een wetsvoorstel in Amerika niet langer ‘de helft plus één’ stemmen moet hebben voor een wetsvoorstel, maar dat je zelfs met een ruime meerderheid van 59 stemmen er nog niet zeker van kunt zijn dat het wetsvoorstel de eindstreep haalt. Een filibuster in de Tweede Kamer kan beëindigd worden door een meerderheid van het parlement.
Een ander belangrijk verschil tussen de Nederlandse en Amerikaanse filibuster is dat Amerikaanse senatoren het recht hebben te spreken over elk onderwerp. Wanneer een Amerikaanse senator dus wilt filibusteren, mag hij best voorlezen uit het kookboek van Jamie Oliver of de biografie van Abraham Lincoln. In het Reglement van Orde van de Tweede Kamer is opgenomen dat wat verteld wordt, wel gerelateerd moet zijn aan het onderwerp dat die dag besproken wordt. Daarom gaf PVV’er De Jong ook een ellenlange geschiedenisles over het pensioen. De SP las brieven voor van burgers die hun beklag deden over het verhoogde eigen risico in de zorg.
Omdat records altijd leuk zijn: de langste filibuster in de Amerikaanse geschiedenis staat op naam van Strom Thurmond die, om te voorkomen dat er gestemd werd over een wet die stemrecht gaf aan alle Amerikanen, 24 uur en 18 minuten onafgebroken aan het woord wist te blijven. Tevergeefs overigens, want de wet werd later alsnog aangenomen. Daar steekt de recente Nederlandse filibuster van de PVV bleek bij af. PVV’ers De Jong en Van den Besselaar wisten 4 van de aangevraagde 7 uur spreektijd vol te praten. Dan kunnen we nu weer over op de orde van de dag.
Steven heeft zijn master in Communicatie & Beïnvloeding afgerond en werkt nu als webredacteur bij online communicatiebureau Presenter. Heeft de heilige drie-eenheid van Appleproducten op zijn bureau: iPhone, iPad, Macbook. Geniet van de nieuwe mogelijkheden om de (Amerikaanse) politiek via sociale media te volgen.