Boeken lezen voor je plezier: het kan nog steeds!

We besteden steeds minder tijd aan het lezen van een boek. Televisie, internet en nieuwe media slokken een groot gedeelte van onze tijd op. Met name jongeren lezen steeds minder, terwijl er genoeg titels voor hen verschijnen. Vooral de ‘klassieke’ literatuur, zoals Reve, Haasse, Mulisch en Hermans, blijkt ondergesneeuwd te raken. Het is dus tijd om jongeren het plezier in lezen weer bij te brengen, in combinatie met de vaardigheid om literatuur op waarde te schatten.

Volkskrant
‘Niemand vindt literatuur nog belangrijk’. Met deze prikkelende – en enigszins controversiële – stelling schreef Aleid Truijens een boeiend artikel voor VK.nl (tegenwoordig weer gewoon weer Volkskrant.nl). Kort gezegd stelt ze dat er een vaste literaire canon zou moeten komen, om met name jongeren een bodem van leeservaring mee te geven. Hierdoor wordt volgens haar plezier gekweekt in het lezen en kunnen jongeren bagger van pareltjes onderscheiden. Hierin heeft ze helemaal gelijk, maar toch dienen er enkele nuances te worden aangebracht aangezien ze jongeren wel erg over één kam scheert.

Tijdsbesteding
De tijdsbesteding van jongeren is namelijk sterk veranderd de afgelopen jaren. Daar waar jongeren vroeger op de middelbare school misschien nog fervente lezers waren, is met de opkomst van de smartphone, tablets en games de aandachtsspanne korter geworden. Bovendien is de focus meer komen te liggen op ‘leuk’, in plaats van ‘leerzaam’. Jongeren tussen 12-19 jaar besteden slechts 1,5 uur (!) per week aan lezen. Met name internet is populair, zeker in combinatie met nieuwe media. In 2012 groeide het internetgebruik in het algemeen naar 11,6 uur per week, ten opzichte van 5 uur in 2006.  Meer dan een verdubbeling dus, die zeker ook bij de jongeren is waar te nemen! En hoewel deze veranderende tijdsbesteding ook zijn weerslag heeft op het al dan niet lezen van literatuur, laat Truijens deze buiten beschouwing.

Young Adults
Juist voor moeilijke lezers, voor wie literatuur een brug te ver is, is er de zogenaamde Young Adult literatuur. Verschillende boeken uit dit genre hebben zich inmiddels zelfs al tussen de klassiekers genesteld, zoals De dagen van Olim (Miep Diekmann), The Curious Incident of the Dog in the Night-Time (Mark Haddon) en Niets (Janne Teller). De thema’s van deze boeken sluiten goed aan bij de belevingswereld van de jongeren en bieden bovendien genoeg diepgang en karakterontwikkeling. Onderwerpen als loverboys, relaties, liefde en seks, drugs en (jeugd)gevangenissen worden in de meeste moderne Young Adultromans behandeld. Spanning is één van de hoofdingrediënten van dit genre. En bovendien snijden de boeken maatschappelijk relevante thema’s aan die horen bij de vorming tot een adolescent. Dit genre vult mooi de overgang van Carry Slee in de brugklas naar het literatuuronderwijs in de bovenbouw.

Regelrechte bagger
Hoewel de tijd die we aan lezen besteden gestaag afneemt, worden er bijna iedere dag nieuwe boeken uitgegeven. En het is voor iedereen mogelijk een boek te schrijven. Kijk maar eens naar het crowdfunding project TenPages, waar iemand op basis van de eerste tien pagina’s zijn boek kan laten sponsoren. Het is niet verwonderlijk met zoveel schrijvers dat er ook de nodige bagger tussenzit. En net zoals je je gezondheid vooral waardeert wanneer je ziek bent geweest, waardeer je literatuur vooral na het lezen van bagger. De door Truijens’ genoemde ‘bodem van leeservaring’ bestaat volgens mij dan ook uit een mix van klassieke literatuur en ‘bagger’.

Leescoach
Ook de eeuwige discussie over een verplichte literatuurlijst wordt in het artikel aangehaald. Zoals we hebben gezien met de invoering van de historische canon, zal er altijd kritiek zijn op een vastomlijnde lijst. Een dergelijke kapstok is echter wel hard nodig voor inspiratie en als startpunt voor veel docenten, waar andere elementen aan kunnen worden opgehangen. Een literatuurlijst is dan ook helemaal niet slecht als beginpunt, maar laat jongeren ook zelf boeken voorstellen. Op basis hiervan kan je ze ook suggesties doen voor literatuur. Is iemand erg geïnteresseerd in de Tweede Wereldoorlog? Raad dan Hermans’ De Donkere Kamer van Damokles aan, of De Aanslag van Harry Mulisch. Of is iemand juist gek van Indonesië? Dan bieden de boeken van Hella Haasse of Multatuli uitkomst. En iemand met een voorliefde voor sprookjes kan zich gaan verliezen in de sprookjes van Couperus, terwijl een fan van mythologie zich in de Odyssee kan verdiepen. Bovendien heeft de docent enkele handige tools tot zijn beschikking, zoals Lezen voor de Lijst. Na het inschatten van het niveau van de leerling kan een lijst met boeken worden voorgesteld.
Wat hier dus centraal staat is de persoonlijke interesse van de jongeren, gekoppeld aan de boeken. Qua concept is dit vergelijkbaar met De Verhalencoach, een project van Biblioservice Gelderland. Hierbij geven bibliothecarissen advies aan leners op basis van hun interesses en leengedrag.

Afwisseling en een persoonlijke aanpak zijn dus de sleutelwoorden. Het is helemaal niet erg om ‘high literature’ af te wisselen met ‘low literature’. En waarom noemen we het ene boek literatuur en het andere niet? Laat jongeren daar maar over discussiëren. En hoewel enige dwang voor het lezen van literatuur noodzakelijk is, is een persoonlijke aanpak broodnodig.

data-text=”Boeken lezen voor je plezier: het kan nog steeds!via @ppcrncltr” data-url=”http://popcornculture.nl/2012/08/boeken-lezen-voor-je-plezier-het-kan-nog-steeds/”
data-via=”ppcrncltr” data-lang=”nl” >