Spookstad Tsjernobyl: geen straling, dus bewoonbaar?

Het is alweer 26 jaar geleden dat de Oekraïense stad Tsjernobyl werd getroffen door een verschrikkelijke kernramp. Na al die jaren stonden kranten en nieuwssites de afgelopen week vol met hoopvolle headlines: ‘Mensen kunnen terug naar omgeving Tsjernobyl’, ‘Tsjernobyl bewoonbaar verklaard’, ‘Tsjernobyl is weer bewoonbaar’. Na 26 jaar is de stad veilig verklaard: het stralingsniveau is dusdanig gedaald dat het gebied weer veilig is voor mensen. Maar om de stad nu bewoonbaar te noemen gaat wel wat ver: de stad is sinds de kernramp veranderd in een ware spookstad. Tsjernobyl bestaat tegenwoordig uit verlaten huizen, verwaarloosde schoolgebouwen en naargeestige openbare ruimtes.

Tsjernobyl: de ergste kernramp uit de geschiedenis

Tsjernobyl was slechts een onbekende Oekraïense stad voor de wereld totdat het stadje werd getroffen door één van de ergste rampen uit de geschiedenis. Op 26 april 1986 raakte een reactorvat in de kerncentrale van Tsjernobyl overhit en explodeerde. Door de brand en de explosie kwamen ongeveer dertig mensen om het leven. De grote hoeveelheden radioactieve stoffen die bij de ramp zijn vrij gekomen hebben echter veel meer slachtoffers gemaakt.

De reactor ontplofte in de nacht van 25 op 26 april, maar de evacuatie van inwoners van Tsjernobyl kwam pas gedurende de dag van 27 april  op gang. Ook buitenlandse media wisten nog van niks: het nieuws bereikte de pers mondjesmaat en pas na dagen werd er echt gesproken over een grote ramp. De Sovjet-Unie bagatelliseerde de omvang van de ramp waardoor Europese landen geen inschatting konden maken van de gevolgen.

Na tien dagen waren ongeveer 135.000 mensen geëvacueerd. Dit waren niet alleen inwoners van Tsjernobyl; het kleine stadje telde ongeveer 15.000 inwoners ten tijde van de ramp. De vrijgekomen straling had een gebied van dertig kilometer buiten Tsjernobyl bereikt. In de nabije gelegen stad Prypjat woonden ongeveer 50.000 inwoners. Ook zij moesten allemaal geëvacueerd worden.

Slachtoffers in Tsjernobyl en Prypjat

Na de ramp werd een gebied van dertig kilometer rondom Tsjernobyl uitgeroepen tot verboden terrein. Er werd echter pas veel te laat actie ondernomen. Aangezien de evacuatie pas zestig uur na de ramp in gang werd gezet, was bijna iedereen al blootgesteld aan radioactieve straling. Toch ging niet iedereen akkoord met de evacuatie: 3500 inwoners van Tsjernobyl weigerden om de stad te verlaten. In 2006, twintig jaar na de ramp, waren nog maar 461 van deze 3500 mensen in leven.

De gevolgen van de explosie waren enorm. Radioactieve straling zorgt voor aantasting van menselijke cellen, wat onder meer kanker en misvormingen aan het lichaam tot gevolg heeft. Het totale aantal slachtoffers dat de ramp heeft veroorzaakt is moeilijk in te schatten, vooral omdat de ramp veel langdurige gevolgen heeft gehad.

Uit onderzoek is gebleken dat er uiteindelijk circa 600.000 mensen aan radioactieve straling zijn blootgesteld. De World Health Organization (WHO) schatte het dodental op ongeveer 4000 mensen, terwijl andere rapporten spreken van 30.000 tot 100.000 dodelijke slachtoffers.

Tsjernobyl en Prypjat als spookstad

Het gebied rond Tsjernobyl is na de ramp totaal in verval geraakt. De meest indrukwekkende manier om dit te illustreren is foto’s van de spooksteden Tsjernobyl en Prypjat te laten zien:

 

Verlaten school:

 

Scheepswerf in Tsjernobyl:

 

Verwaarloosde kermisattractie:

 

Gasmaskers in een school in Prypjat:

 

Alles is achtergelaten en vervallen:

 

Hoewel het stralingsniveau na 26 jaar is gedaald en er weer mensen naar Tsjernobyl en Prypjat kunnen terugkeren, laten de foto’s een schokkend beeld zien. Het gebied rond Tsjernobyl is totaal verwaarloosd en nauwelijks leefbaar. Daarnaast is de straling nog te hoog voor gewassen: groente en fruit kunnen nog steeds niet geteeld worden in dit gebied.

De daling van het stralingsniveau is dan ook een schrale troost: het gebied zal nooit meer worden wat het was voorafgaand aan de ramp.